Verbonden van Eloy Moreno, vertaling Roy van Alkemade, Parade, 12+
Het leven is wat er gebeurt terwijl je op je telefoon kijkt, is het motto van Verbonden. De jeugdroman van de Spaanse bestsellerauteur Roy Moreno kan gelezen worden als vervolg op Onzichtbaar, maar is ook prima zelfstandig te lezen. Onzichtbaar is een harde roman over pesten, en legt genadeloos het wegkijken van omstanders bloot. Zelfs als dat goede vrienden zijn. In Verbonden komt een aantal dezelfde personages terug om nog wat lijntjes af te wikkelen. Wie het vorige boek als een confronterende mokerslag ervoer, kan zich voorbereiden op een nieuwe linkse directe. Verbonden is misschien minder intens als het om persoonlijk leed gaat, maar houdt de lezer wederom een spiegel voor. Dit keer over verslaving aan social media, online-veiligheid en de kwaadaardigheid achter de algoritmes.
Moreno tuigt ook hier weer een web van perspectiefwisselingen en tijdsprongen op, wat de nodige concentratie vormt. Hoofdlijn van een wat het nodige van de lezer vraagt. De belangrijkste lijn is het verhaal van Betty die tot over haar oren verliefd is geworden op een influencer. Hij overvoert haar met persoonlijke berichtjes en liefdesbetuigingen. Ondanks haar scepsis en wantrouwen, raakt Betty ervan overtuigd dat ze ook voor hem speciaal is. In andere verhaallijnen volgen we een naamloos meisje met paars haar dat door haar ouders wordt gedwongen commerciële social-media content te maken. Het drijft haar tot wanhoop. Beide meisjes zitten verstrikt in een web van leugens en enorme druk, waarvan duidelijk is dat het niet lang goed kan gaan. Dat gaat het dus ook niet. De ontknopingen zijn door het boek heen verweven. De lezer weet vaak meer dan de personages.
Moreno maakt overtuigend duidelijk dat er kwade en machtige krachten schuil gaan achter de algoritmes. Het bedrijf dat achter veel online-campagnes en de aansturing van influencers zit, bepaalt waar tieners de komende maanden achter aan zullen lopen. Welke sneakers ze kopen, welke kapsels ze zich aanmeten, welke muziek ze luisteren en misschien wel de kleur nagellak die ze dragen. Ze monitoren exact welke content het meest verslavend is. De boosdoeners worden neergezet als genadeloos en gewetenloos en dat voelt niet als heel ver van de realiteit. Dat is het beangstigende van Verbonden: het lijkt een toekomstroman en veel ontwikkelingen lijken overdreven, maar dat zijn ze waarschijnlijk niet. Helaas. Je zou willen dat hij het heeft verzonnen. Net als in het boek over pesten, zijn de gevolgen heftig en soms zelfs levensbedreigend. Dat voelt maar al te realistisch.
De instant-beroemdheid, de sociale druk en vooral de enorme verslavende werking van social-media. Over hoe wel ons zelf en elkaar gek maken, en bewust gek worden gemaakt. Moreno zet het geloofwaardig neer in een boek dat leest als een thriller. Na het lezen vraag je je daadwerkelijk af of het wel zo’n goed idee is om nog langer Instagram of andere sociale media te gebruiken. Hopelijk ben je dat na een paar dagen niet alweer vergeten.
