Vijftig seconden van Mireille Geus, illustraties Floris Tilanus, Lemniscaat, 10+
Aan het eind van het boek is Elle niet bang meer. “Natuurlijk is er altijd iets. Er kan niet niets aan de hand zijn”, zegt ze. Ze voegt er aan toe dat je alleen iets kunt veranderen als het de bedoeling is dat het anders gaat. “Je kunt wel altijd denken dat je iets doet en dat het gevolgen heeft” Raadselachtige zinnen die exemplarisch zijn voor Vijftig seconden van Mireille Geus. Een boek dat zich maar moeilijk laat duiden en ontleden.
Elle is de dochter van een arts die razend druk is met het vaccineren van kabouters. Haar echtgenoot is een tijdwaker die ervoor moet zorgen dat de tijd doet waar tijd voor is en zich keurig gedraagt. Als hij verzwakt raakt, neemt Elle zijn taken over. Ze heeft vijftig seconden om op zoek te gaan naar hulp. Precies die vijftig seconden staan beschreven in een ritmische en stilistisch sterke tekst die je het beste over je heen kunt laten komen. Maar het is lastig en eigenlijk behoort irritant als je er maar geen vat op krijgt.
Elle is overduidelijk een meisje waar wat mee aan de hand is. Ze wordt gezien als een gevoelig kind, haar juf noemt haar anders, een klasgenoot zegt dat ze juist heel eigen is. Zelf geeft ze aan dat het vaak erg druk is in haar hoofd en ze is dol op verstoppen. Dat is te zien op de coverillustratie waarin ze tussen de jassen aan de kapstok staat. Elle lijkt er niet te willen zijn. Wellicht zit ze in het autistische spectrum maar Geus laat dat in het midden. Zoals er erg veel in het midden blijft. Wat bedoelt Elle als haar klasgenoten elfen, trollen en kabouters zijn? Wie zijn de reuzen die ze tegenkomt? Zeg het maar.
Er kan door de tijd gereisd worden en er is sprake van een levende tijd. Kijkt Elle misschien terug op haar leven? Het lijkt erop dat ze als een buitenstaander haar eigen leven beschouwt. Het gaat over solidariteit tussen die ‘in hetzelfde elftal’.
Waarom ze zo anders is en wat haar reis behelst, wordt niet expliciet duidelijk gemaakt en de aan de lezer overgelaten. Ik kreeg er geen vat op en bleef zwemmen in het verhaal, ook bij herlezing, dat me steeds meer op de zenuwen ging werken. Misschien heb ik het gewoon niet begrepen, dat kan. Misschien is dat ook de bedoeling van de auteur.
Misschien vertelt Vijftig seconden een sprookje, net als het ontroerende en psychologisch sterke Lava, dat Geus twee jaar geleden schreef. De illustraties in potlood van Floris Tilanus zijn al net zo eigenzinnig en werken de vervreemdende sfeer in de hand. Ook hij doet geen poging tot behagen en dat is prima. De mensen die hij tekent zijn een tikje afstotelijk, er sluimert iets naargeestigs en onheilspellends door.
Eigenzinnigheid kan intrigerend zijn, maar wel tot op zekere hoogte. Jeugdliteratuur is spannend als het niet hapklaar is en het nodige te raden overlaat en het valt zeker te prijzen dat niet alles wordt benoemd. Maar in Vijftig seconden wordt wel heel veel aan de lezer overgelaten. De waarheid die volgens de flap achterhaald wordt, laat zich niet vangen.
‘Tijd is ongrijpbaar, het glipt zo tussen je vingers door’, zegt Elle ergens. Dat geldt wat mij betreft ook voor dit boek. Vijftig seconden is zo’n legpuzzel waarvan je de belangrijke stukjes maar niet gelegd krijgt. Daardoor blijft de afbeelding wazig.
