‘Hitler heeft mijn roze konijn gestolen’ van Judith Kerr, vertaling Sandra C. Hessels, Fontein, 8+
Deze bespreking stond in het Friesch Dagblad van 25 april
Judith Kerr was negen jaar toen haar vader van de ene op de andere dag naar Praag vertrok. Alfred Kerr was een bekende Duitse en Joodse schrijver en journalist die zijn kritiek op de nazi’s niet onder stoelen of banken stak. Hij voorspelde dat Hitler de verkiezingen van 1933 zou gaan winnen en besloot dat hij niet in Duitsland wilde wonen zolang de nazi’s aan de macht waren. Judith en haar zusje en moeder volgden hem net op tijd. Een dag na hun vlucht later stonden de nazi’s aan de deur om hun paspoort op te eisen. Het gezin werd herenigd in Zwitserland.
Over de belevenissen van haar familie tijdens de oorlog schreef Judith Kerr in de jaren 70 de succesvolle kinderboekentrilogie ‘Out of the Hitler time’, die opvallend genoeg niet eerder in het Nederlands verscheen. Vijftig jaar later zijn de eerste twee delen vertaald, waarvan het verfilmde Hitler heeft mijn roze konijn gestolen het vluchtverhaal van de familie Kerr vertelt. Via Zwitserland en Frankrijk komt het gezin uiteindelijk in Engeland terecht, waar de familie zich voorgoed vestigt. Daar begint deel twee: ‘Wachten op vrede’.
Anna (zoals Judith Kerr in de semi-autobiografische serie heet) neemt in de haast haar verkeerde knuffel mee. Dat vindt ze in het begin niet zo erg want zij en haar zusje gaan ervan uit dat ze snel weer terug in Berlijn zullen zijn. Kerr beschrijft nauwgezet hoe het dagelijks leven van de kinderen verloopt en verandert. Ze moeten vooral wennen aan de nieuwe taal en school en de mensen. De meisjes zijn verbazingwekkend flexibel en zien hun nieuwe leven vooral als een avontuur. “Het is misschien best wel leuk een vluchteling te zijn”, denkt Anna. Ze hoopt stiekem dat ze een moeilijke jeugd heeft, want ze heeft ergens gelezen dat de kans groot is dat je daarmee later beroemd wordt.
Ondanks de hectiek en onduidelijkheid is hun leven relatief rustig in vergelijking met dat van veel andere Joodse kinderen in die tijd. De oorlog blijft voor de zusjes op afstand. Anna realiseert zich dat ze geluk hebben gehad. Als ze een dag later waren vertrokken, of als haar moeder haar niet de mond niet had gesnoerd toen ze hen aan de grens bijna verraadde, had het heel anders af kunnen lopen. Het is confronterend dat sommige kinderen niet met ze mogen spelen omdat ze Joods zijn. Dat leidt tot onbegrip omdat de zusjes voor die tijd nauwelijks wisten dat ze Joods waren. Vader maakt hen duidelijk dat er veel leugens over Joden worden verspreid en dat ze daarom beter moeten zijn dan andere mensen. Eerlijker, vrijgeviger en harder werken, om het ongelijk van de nazi’s te bewijzen. Anna neemt zich voor zich dagelijks goed met zeep te wassen zodat de nazi’s in elk geval niet kunnen beweren dat Joden vies zijn.
Hitler heeft mijn roze konijn gestolen is een klein maar universeel verhaal over de gevolgen van vluchten voor kinderen. Ergens ook tijdloos en daardoor actueel. Of ze ooit ergens thuis gaan horen, vraagt Anna zich af, als ze alweer verhuizen. Het antwoord is dat je misschien een klein beetje thuis kunt zijn op verschillende plekken
